دعا ، محيط دانستن اللَّه به مظاهر هستى و شاهد بودن و خواندن او است : وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ « 1 » ؛ ( و هر كجا كه باشيد ، او با شما است . ) و أَلا إِنَّهُمْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقاءِ رَبِّهِمْ أَلا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ « 2 » ؛ ( آگاه باش ! به راستى آنان از ملاقات و ديدار پروردگارشان در شك و ترديدند ، هان ! بىگمان او به هر چيز احاطه دارد . ) دعا ، نسبت دادن هر جمالى و كمالى به حقّ سبحانه است و اين كه از عالم ملكوت و امرى موجودات منشأ گرفته‌اند و يا شاهد بودن آنان مىباشد : بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ « 3 » ؛ ( ملكوت [ و حقيقت نهان ] و هر چيز تنها به دست [ قدرت ] او است . ) و أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ « 4 » ؛ ( هان ! [ عالم ] خلق و امر فقط از آن او است . ) دعا ، نسبت دادن تمام افعال از نظر فعلى به پروردگار سبحان است : وَ أَنَّهُ هُوَ أَضْحَكَ وَ أَبْكى * وَ أَنَّهُ هُوَ أَماتَ وَ أَحْيا * . . . وَ أَنَّهُ هُوَ أَغْنى وَ أَقْنى « 5 » ؛ ( و هم اوست كه مىخنداند و مىگرياند . و هم اوست كه مىميراند و زنده مىگرداند . و هم اوست كه دو نوع مىآفريند : نر و ماده ، از نطفه‌اى چون فرو ريخته شود . و هم پديدآوردنِ [ عالَمِ ] ديگر بر [ عهده‌ى ] اوست . و هم اوست كه [ شما را ] بىنياز كرد و سرمايه بخشيد . ) « لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ . » ؛ ( هيچ دگرگونى و نيرويى جز به خداوند تحقق نمىيابد . ) دعا ، پاسخ مثبت و مجددى است به عرض امانت ازلى و حمل حقيقى آن در جهان طبيعت : إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ . . . وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ . . . « 6 » ؛ ( به راستى كه ما امانت [ ولايت ] را بر آسمان‌ها و زمين عرضه داشتيم . . . و [ تنها ] انسان آن را حمل نمود . . . ) دعا ، بَلى شَهِدْنا گفتنِ دوباره‌اى به اخذ ميثاق ازلىِ أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ است .

--> ( 1 ) . سوره‌ى حديد ، آيه‌ى 4 . ( 2 ) . سوره‌ى فصلت : آيه‌ى 54 . ( 3 ) . سوره‌ى يس ، آيه‌ى 83 . ( 4 ) . سوره‌ى اعراف ، آيه‌ى 54 . ( 5 ) . سوره‌ى نجم ، آيات 43 - 48 . ( 6 ) . سوره‌ى احزاب ، آيه‌ى 72 .